آخرین وضعیت ایران و نکات کلیدی درباره FATF

رئیس مرکز اطلاعات مالی و مبارزه با پولشویی، جزئیات مربوط به FATF و آخرین وضعیت پیوستن ایران به این گروه را تشریح کرد. به گزارش مرکز تحلیلی رافق، هادی خانی، معاون وزیر امور اقتصادی و دارایی، به بررسی برخی از ابهامات و ادعاها درباره استعماری بودن FATF پرداخته و گفت‌وگوی وی بدین شرح است:

– در مورد ماهیت و تصویری که از FATF وجود دارد، برخی معتقدند که این سازمان مخوفی است که هیچ اطلاعاتی از آن رسانه‌ای نمی‌شود، به‌گونه‌ای که برخی در ایران تصور می‌کنند این نهاد دارای سازوکار عجیب و غریبی است. آیا این تصویر واقعی است؟ در نهایت FATF چیست؟ باید بگویم که تصورات اشتباهی درباره FATF وجود دارد. FATF یک نهاد رگولاتوری و تنظیم‌گری بین‌المللی است که هدف آن، ایجاد شفافیت مالی و پولی در سطح جهانی است. این نهاد از زمان تأسیس خود، اصول و مواردی را با همکاری و پذیرش تمامی کشورهای عضو و نهادهای اقتصادی بین‌المللی تنظیم کرده است. در واقع، این سازمان نظمی را برای شفافیت مالی و پولی کشورهای عضو ایجاد کرده است. ادبیات رفتاری و گفتاری نهادهای اقتصادی در دنیا را با هدف مبارزه با پولشویی و تأمین مالی تروریسم تنظیم می‌کند. یکی از دلایل قدرت این سازمان، مشروعیت آن در میان کشورهای مختلف است و به همین دلیل، زمانی که FATF فراخوانی صادر می‌کند، اغلب کشورها آن را می‌پذیرند. چارچوب‌های آن بسیار شفاف و مشخص است و در ایران نیز هیچ‌گونه پیچیدگی خاصی نسبت به آن وجود ندارد.

درباره لزوم همکاری با FATF نیز باید بگویم که هیچ اجباری برای کشورها در دنیا وجود ندارد، اما پرونده همکاری ایران با FATF حدود ۲۰ سال است که مفتوح است. همکاری با این موسسه، مشابه اخذ گواهینامه رانندگی است. به این معنا که اگر می‌خواهید با نظام مالی و پولی جهانی در ارتباط باشید و بانک‌های شما با بانک‌های بین‌المللی همکاری کنند، باید چارچوب‌های FATF را که تمامی کشورهای دنیا نیز آن‌ها را پذیرفته‌اند، بپذیرید و به آن‌ها پایبند باشید. این چارچوب‌ها هیچ‌گونه پیچیدگی ندارند و کاملاً قابل تحقق هستند. هدف و رویکرد FATF، تدوین زیرساخت‌های مالی و پولی برای افزایش شفافیت است تا به دنیا ثابت شود که نظام مالی کشورهای عضو در زمره کشورهای هم‌راستا با تأمین مالی تروریسم و پولشویی نیست. FATF دارای ۹ گروه در نقاط مختلف جهان است و تمامی کشورها به‌جز ایران و کره شمالی، عضو گروه‌های منطقه‌ای آن هستند.

– آیا میانمار هم عضو FATF است؟ بله، تمامی کشورها، حتی میانمار. جالب است بدانید که اعضای منطقه‌ای و گروهی FATF از اعضای سازمان ملل متحد بیشتر است. این نهاد ۳۹ عضو اصلی دارد که وظیفه تصویب نسخه‌های جدید استانداردها و ارزیابی عملکرد کشورها در اجرای این استانداردها را بر عهده دارد. امروز که با شما صحبت می‌کنم، این استانداردها در اکثر کشورها پذیرفته شده و در حال اجرا هستند. در واقع، یک معماری پیچیده‌ای از تمامی کشورهای عضو FATF و نظام‌های مالی آن‌ها با هدف شفافیت و جلوگیری از فساد مالی و پولشویی ایجاد شده است. نکته این است که باید رویکرد برخورد با افراد را کنار بگذاریم و تمرکز خود را بر روی منبع پول‌های سرگردان که اغلب فسادآور هستند، قرار دهیم. تمرکز سیستم‌های مالی بین‌المللی بر توقیف اموال و ضبط پول‌های کثیف است. برای مثال، اگر می‌خواهید جلوی قاچاق را در کشور بگیرید، ابتدا باید پول قاچاقچی را از او بگیرید. امروز که ما با هم صحبت می‌کنیم، درک عمومی مردم از مسئله FATF بهبود یافته است. باید همیشه به خاطر داشته باشیم که فضاهای بین‌المللی عرصه رقابت کشورها برای دستیابی به منافع ملی‌شان است. طبیعی است که اگر کشوری صندلی خود را در عرصه بین‌المللی خالی کند، ابتدا دشمنان و سپس رقبای آن، جای آن را خواهند گرفت. شما نمی‌توانید میدان را ترک کنید و از این بابت شاکی باشید که چرا دیگر کشورها بی‌رحمانه به دنبال منافع خود هستند. یک مثال کوچک این است که اگر در آپارتمانی زندگی می‌کنید و به منافع خود توجه نکنید، ممکن است کسی بیاید و به جای شما تصمیم بگیرد و حتی از پارکینگ شما استفاده کند. امیدواریم که یک اجماع داخلی در کشور شکل بگیرد و پرونده FATF که چالشی ۲۰ ساله برای کشور است، به نتیجه برسد. البته در دولت‌های قبلی نیز اقداماتی آغاز شده بود، اما در دولت چهاردهم، مسائل مرتبط با FATF سرعت بیشتری گرفته است و امیدواریم ورود و انباشت سرمایه خارجی به کشور هر چه زودتر به حداکثر خود برسد.

– آیا پیوستن به FATF می‌تواند روند ارتباط و همکاری مالی ما با دنیا را تسهیل کند؟ تأکید شما بیشتر بر این نکته است. بنابراین این ادعا که FATF یک سازمان استعماری است و این روزها هم این کلمه را می‌شنویم، بی‌اساس است. اما می‌خواهم بدانم چگونه می‌توان این نگرانی را حل کرد و به آن‌ها پاسخ داد؟ اول این نکته را اصلاح کنم که ما چیزی به‌عنوان پیوستن به FATF نداریم. بلکه این یک خواست جهانی و بین‌المللی است. پیوستن چه زمانی معنا پیدا می‌کند؟ زمانی که ما عضو یکی از گروه‌های منطقه‌ای FATF شویم. نظارت و ارزیابی موارد و شروط کنوانسیون‌های FATF را در کشور سنجش کنیم که البته این روند به دلیل تعلل ۲۰ ساله با مشکل مواجه شده است. در حال حاضر، گروه‌های منطقه‌ای این ارزیابی را انجام می‌دهند که البته این مورد نیز با یک اجماع داخلی محقق می‌شود. همانطور که اشاره کردم، مهم‌ترین اقدام این است که ایران در عرصه چالش‌های بین‌المللی حضور فعالی داشته باشد. بله، ممکن است سازمان‌های بین‌المللی مانند FATF، اوپک و سازمان ملل حتی رویکرد استعماری هم داشته باشند، اما همه این موارد بستگی به عملکرد خود ما دارد. ما باید با حضور فعال در عرصه‌های بین‌المللی، آن سایه رقابت بی‌رحمانه کشورها بر سر منافعشان را بی‌اثر کنیم. نظر شخصی من این است که اگر ما مدیریت نکنیم، آن‌ها برای ما مدیریت خواهند کرد. به‌نظر من، عهدنامه‌های بین‌المللی و معاهدات بین‌المللی برای همه کشورها هم فرصت و هم تهدید هستند و همه چیز بستگی به عملکرد خود کشورها دارد. بنابراین باید بپذیریم که همه چیز به عملکرد خودمان بستگی دارد و در مرحله بعد یک تقسیم کار جمعی در همین راستا داشته باشیم. باید به سمتی حرکت کنیم که ترک صندلی ما در عرصه‌های بین‌المللی منجر به سوءاستفاده دیگر کشورها از منافع ملی ما نشود.

– ما برای پیوستن به این کنوانسیون‌ها حداقل در دو مورد آخر پالرمو و سی‌اِف‌تی، حق تحفظ‌هایی را بر اساس دیدگاه‌های سیاسی و منافع ملی کشور داریم. آیا این حق تحفظ‌ها، وقتی تعدادشان بیشتر می‌شود، با روند پذیرش اعضا به پیوستن ما به آن سازمان منافاتی ندارد؟ اینکه بگویند ما اینقدر حق تحفظ را بالا بردیم که می‌خواهیم توصیه‌ها را تا حدی کمرنگ کنیم؟ اول اینکه دو کنوانسیون سی‌اِف‌تی و پالرمو، کنوانسیون‌های سازمان ملل متحد هستند و ۱۹۲ عضو سازمان ملل متحد به این کنوانسیون‌ها پیوسته‌اند و آن را پذیرفته‌اند. بنابراین وقتی ۱۹۲ کشور آن را می‌پذیرند، این کنوانسیون‌ها خیلی اشتباه نیستند و به قولی دندان ندارند، عملاً بقیه کشورها آن را به راحتی پذیرفته‌اند. اما ارتباط این‌ها با FATF چیست؟ FATF در توصیه‌های خود، چهار کنوانسیون را مورد تأکید قرار داده که کشورها باید به آن ملحق شوند و این الحاق به معنای تعهد کشورها در مقابله با جرایم سازمان‌یافته، جرایم پولشویی و جرایم فساد مالی و تأمین مالی تروریسم است. یعنی الحاق به این کنوانسیون‌ها، ماهیت اثبات تعهد کشورها به نظام بین‌الملل را دارد. در حال حاضر، ایران تمامی ۴۰ توصیه FATF را در قانون خود گنجانده است و حتی بعضاً ترجمه انگلیسی را به فارسی کرده‌ایم؛ گزارش‌های آن به‌صورت مبسوط وجود دارد. بیشترین چالش کنوانسیون سی‌اِف‌تی در کشور این بود که تعریف تروریسم از نظر این کنوانسیون چیست؟ و این نگرانی وجود داشت که اگر ما آن را بپذیریم، آیا گروه‌های مقاومت را باید تروریسم بنامیم. در حالی که این کنوانسیون مبارزه با عدم تأمین مالی تروریسم است. این کنوانسیون ۹ پیوست دارد که تعاریف تروریسم را در این پیوست‌ها داریم. از این ۹ کنوانسیون، ایران به هفت مورد ملحق شده و آن را به قانون در کشور تبدیل کرده است. و دو مورد دیگر نیز در کشور ما جرم‌انگاری شده است و ما بی‌دلیل بر روی صندلی متهم نشسته بودیم. تصورات در مورد مرجع تعیین گروه تروریستی بود، یعنی از دولت دوازدهم که این موضوع آغاز شد و مخالفان دائماً بر روی آن صحبت می‌کردند، بیشتر تأکیدشان بر این نکته بود که چه کسی تروریسم را تعیین می‌کند؟ بزرگ‌ترین آسیبی که ما در این موضوع دیدیم این بود که چنین مضامینی در کشور از همان ابتدا به درستی تعریف نشد و میخ کج کوبیده شد. در توصیه‌های FATF، دو مرجع از تعریف تروریسم وجود دارد: اول قطعنامه ۱۲۶۷ سازمان ملل متحد و دیگری قطعنامه ۱۳۷۳. در تعریف قطعنامه ۱۲۶۷، تعریف تروریسم بین‌المللی است. یعنی جهان اجماع می‌کند که یک گروه، یک شخص یا سازمان تروریستی است و در متن قطعنامه آن شخص یا گروه قرار می‌گیرد. اکنون که با شما صحبت می‌کنم، صرفاً داعش و مشتقات مربوط به داعش ذیل قطعنامه ۱۲۶۷ قرار گرفته‌اند. اما تمامی این تعیین و تکلیف‌ها نیازمند اجماع جهانی است و حتی اگر چنین نگرانی درباره گروه‌های مقاومت در ایران وجود داشته باشد، می‌توان گفت در نهایت به نقطه اول باز می‌گردیم و به همین وضعیتی که حالا هستیم، بالاتر از سیاهی که رنگی نیست. ما اکنون ۲۰ سال است که پرونده را بلا تکلیف نگه داشته‌ایم و درست نیست که با منافع کشور بازی کنیم. در مورد حق تحفظ‌ها، در توصیه‌های FATF، همان چهار معاهده بین‌المللی که پیش‌تر نیز اشاره کردم، مهم هستند و کشورها باید به آن ملحق شوند. معاهده مبارزه با فساد را که سال‌هاست در آن عضو شده‌ایم و وزارت دادگستری ما، مرجعیت پاسخ به مجامع بین‌المللی را دارد. این کنوانسیون مبارزه با فساد، نظام بازرسی و نظام نظارت دارد که ما نیز منظم در حال گزارش‌دهی هستیم. در حالی که پالرمو و سی‌اِف‌تی، چنین نظامی را ندارند و دوم کنوانسیون مبارزه با مواد مخدر است که مدتی پیش به آن ملحق شده‌ایم. اخیراً نیز با تصویب مجمع تشخیص مصلحت نظام به دو کنوانسیون پالرمو و سی‌اِف‌تی ملحق شده‌ایم.