آیا اروپا تغییرات عمده‌ای در رویکرد خود نسبت به روسیه ایجاد کرده است؟

به گزارش مرکز تحلیلی رافق، آیا اروپا در قبال روسیه تغییرات عمده‌ای ایجاد کرده است؟

رهبران اروپای غربی که در چهار سال گذشته به ارسال تسلیحات به اوکراین پرداخته بودند، به تازگی به سمت دیپلماسی و همزیستی مسالمت‌آمیز با روسیه گرایش پیدا کرده‌اند. این تغییر موضع آیا نشانه‌ای از یک نقطه عطف واقعی در جنگ اوکراین است یا صرفاً یک لحظه گذرا تحت فشار ایالات متحده؟

مکرون چه گفت؟ رئیس‌جمهور فرانسه، امانوئل مکرون، پیشتاز این تغییر رویکرد است. او در ماه گذشته بیان کرد که «به عنوان اروپایی‌ها و اوکراینی‌ها، برای ما ضروری است که چارچوبی برای تعامل دوباره با مسکو پیدا کنیم». مکرون تأکید کرد که این اقدام باید «در هفته‌های آینده» انجام شود. او پیش از آغاز عملیات نظامی روسیه در اوکراین در سال ۲۰۲۲، چندین بار با ولادیمیر پوتین گفت‌وگو کرده بود و تماس‌ها در ماه ژوئیه دوباره از سر گرفته شد، هرچند هر دو رهبر نظرات مخالف خود را تکرار کردند: مکرون از پوتین خواست که آتش‌بس را بپذیرد، در حالی که پوتین بر این باور است که آتش‌بس تنها یک ترفند برای تقویت ارتش اوکراین است و هر توافقی باید «جامع، بلندمدت و ریشه‌ای» باشد.

آیا ملونی هم موافق است؟ جورجیا ملونی، نخست‌وزیر ایتالیا، در روز جمعه گذشته اظهار داشت: «فکر می‌کنم مکرون در این موضوع درست می‌گوید. زمان آن رسیده که اروپا هم با روسیه گفت‌وگو کند». او افزود: «اگر اروپا تصمیم بگیرد که تنها با یکی از دو طرف مذاکره کند، نگرانم که در نهایت سهمش در مذاکرات محدود شود». ملونی، که از حامیان قوی اوکراین است، در رأس دولتی ائتلافی قرار دارد که حزب لگا به رهبری معاون نخست‌وزیر ماتئو سالوینی نیز در آن حضور دارد. سالوینی مدت‌هاست که خواستار مذاکره با پوتین است و ماه گذشته بیان کرد: «اگر هیتلر و ناپلئون در تلاش برای شکست مسکو ناکام ماندند، اوکراین و اتحادیه اروپا نیز شکست خواهند خورد».

مرتس هم به این جمع پیوست دو روز پس از اینکه صدراعظم آلمان، فریدریش مرتس، اعلام کرد که «آلمان مسئولیت امنیت اوکراین را بر عهده خواهد گرفت»، موضع خود را تغییر داد و گفت: «توافق صلح در اوکراین بدون رضایت روسیه امکان‌پذیر نیست». سپس در یک کنفرانس اقتصادی، مرتس بیان کرد که اتحادیه اروپا باید «دوباره تعادل را با بزرگ‌ترین همسایه اروپایی‌اش پیدا کند» و افزود: «اگر صلح برقرار شود، می‌توانیم با اطمینان بیشتری به آینده پس از سال ۲۰۲۶ نگاه کنیم». این همان فریدریش مرتس است که سال گذشته بر مصادره دارایی‌های مسدودشده روسیه تأکید کرده و با افتخار از تأمین سیستم‌های موشکی دوربرد برای اوکراین سخن می‌گفت.

چرا اروپایی‌ها حالا موضع‌شان را تغییر داده‌اند؟ مکرون و ملونی هر دو از اتحادیه اروپا خواسته‌اند تا نماینده‌ای ویژه برای مذاکره مستقیم با پوتین تعیین کند. هرچند مقام‌های اتحادیه هنوز در این زمینه تصمیمی نگرفته‌اند، اما سخنگوی کمیسیون اروپا، پائولا پینو، روز دوشنبه گفت: «واضح است که در مقطعی، باید گفت‌وگوهایی هم با رئیس‌جمهور پوتین انجام شود». گزارش‌ها حاکی از آن است که رهبران اروپایی نگرانند که در حاشیه قرار بگیرند در حالی که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، و فرستاده‌اش، استیو ویتکوف، بدون حضور اروپا با روسیه به توافق برسند. مکرون این نگرانی را تأیید کرده و گفته است: اگر اروپا جایی در میز مذاکره نداشته باشد، «ما فقط با خودمان صحبت می‌کنیم» در حالی که آمریکایی‌ها «به تنهایی با روس‌ها گفت‌وگو خواهند کرد». ملونی نیز اشاره کرده که اکنون «صداهای زیادی» به نمایندگی از اروپا صحبت می‌کنند و وجود یک نقطه تماس واحد می‌تواند مذاکرات با روسیه را تسهیل کند.

روس‌ها چه فکر می‌کنند؟ دمیتری پسکوف، سخنگوی کرملین، روز جمعه به خبرنگاران گفت که مسکو از «تغییر مثبت» در اظهارات اروپا استقبال می‌کند. او بیان کرد: «هرچند ممکن است عجیب به نظر برسد»، دیدگاه‌های بیان‌شده در این اظهارات «کاملاً با دیدگاه مسکو همخوانی دارد». پسکوف اشاره کرد که پیش از این اروپایی‌ها «بیانات آرمان‌گرایانه» صادر می‌کردند و خواستار «شکست قاطع روسیه» بودند. او افزود: «اگر این اظهارات اخیر واقعاً بازتاب دیدگاه استراتژیک اروپایی‌ها باشد، نشان‌دهنده تکامل مثبت در موضع آنهاست». پوتین روز پنج‌شنبه در کرملین، هنگام دیدار با سفیران جدید خارجی، گفت که روسیه «آماده است سطح روابط مورد نیاز خود با اروپا را بازگرداند». او اظهار داشت: «دوست داریم باور کنیم که با گذشت زمان، وضعیت تغییر خواهد کرد و کشورهای ما به گفت‌وگوی سازنده و عادی بازمی‌گردند»، اما هشدار داد که این امر تنها زمانی ممکن است که «احترام به منافع ملی روسیه و توجه به نگرانی‌های امنیتی مشروع آن» رعایت شود.