بارش‌های اخیر تماماً قابلیت تبدیل به آب شرب را ندارند

بخش عمده‌ای از بارش‌های اخیر به‌صورت تبخیر مستقیم یا فرآیندهای مشابه از دسترس خارج می‌شود. به همین دلیل، تنها درصدی از این بارش‌ها به آبخوان‌های زیرزمینی، رودخانه‌ها و دیگر منابع آبی وارد می‌شود.

به گزارش مرکز تحلیلی رافق، فیروز قاسم‌زاده در واکنش به برخی اظهارات درباره تأمین آب ۶۰۰ میلیون نفر با بارش‌های اخیر، بیان کرد: در سامانه بارشی اخیر که در پایان آذرماه فعال شد، حدود ۴۰ میلی‌متر به متوسط بارش کشور افزوده شده است و این مقدار بارش، با در نظر گرفتن وسعت کشور، معادل بیش از ۶۰ میلیارد مترمکعب آب ورودی به چرخه طبیعی به حساب می‌آید.

او افزود: با این حال، معمولاً بخش زیادی از بارش‌ها به‌صورت تبخیر مستقیم یا فرآیندهای مشابه از دسترس خارج می‌شود. در نتیجه، درصدی از بارش‌ها به آبخوان‌های زیرزمینی، رودخانه‌ها و دیگر منابع آبی وارد می‌شود و در مناطقی که سد وجود دارد، امکان مهار و ذخیره‌سازی آب برای مصارف مختلف فراهم می‌گردد. اگر این آب به منابع آبی انتهایی مانند تالاب‌ها برسد، بخشی از آن در همان سیستم‌ها باقی می‌ماند و بخش دیگر به نفوذ در منابع آب زیرزمینی اختصاص می‌یابد.

مدیرکل دفتر اطلاعات و داده‌های آب کشور با اشاره به اینکه در فلات مرکزی و شرق کشور، سهمی از این بارش‌ها به آب‌های زیرزمینی و رودخانه‌ها می‌رسد، تصریح کرد: در جنوب کشور نیز بخشی از سیلاب‌ها ناگزیر به سمت دریا حرکت می‌کنند. گاهی این سوال مطرح می‌شود که چرا این آب‌ها «هدر می‌روند»، در حالی که این موضوع بخشی از چرخه طبیعی هیدرولوژیکی است که در مقیاس جهانی رخ می‌دهد و بارندگی‌ها یکی از منابع تأمین آب دریاها هستند.

به گفته او، در ایران نیز در سامانه بارشی اخیر، بخشی از آب به دریای عمان و خلیج فارس وارد شده است. نکته دیگری که ممکن است ابهام ایجاد کند این است که چرا این آب‌ها به‌طور کامل مهار نمی‌شوند. واقعیت این است که وزارت نیرو تاکنون سدهایی را احداث کرده یا در حال احداث دارد که برای آب‌هایی با ضریب اطمینان بالا از نظر تکرارپذیری سالانه طراحی شده‌اند، یعنی آب‌هایی که به‌عنوان منابع تجدیدپذیر سالانه شناخته می‌شوند.

او ادامه داد: اگر شرایط مناسب باشد، توپوگرافی اجازه دهد، نیاز واقعی مردم وجود داشته باشد و میانگین‌های بلندمدت و آمارهای هیدرولوژیک نشان دهد که هر سال در آن منطقه آورد آبی قابل اتکا وجود دارد، این عوامل در کنار هم قرار می‌گیرند و تصمیم برای اجرای یک سازه آبی، از جمله سد، در دستور کار قرار می‌گیرد. اما اگر در منطقه‌ای تنها هر چند سال یک‌بار سیلاب رخ دهد و آب از نظر تأمین پایدار برای شرب، کشاورزی یا صنعت ضریب اطمینان لازم را نداشته باشد، معمولاً به سمت ساخت سازه‌های بزرگ آبی حرکت نمی‌شود. این رویکرد، یک قاعده پذیرفته‌شده در سطح جهانی است و استانداردهای طراحی سد در دنیا تفاوت اساسی با یکدیگر ندارند. وزارت نیرو نیز در ایران بر همین اساس و مطابق با همین اصول و استانداردهای فنی، برنامه‌ها و اقدامات خود را دنبال می‌کند.