تجمع در بازار و شادی در رسانههای مخالف
تجمعات دو روز اخیر به منظور اعتراض به افزایش چشمگیر قیمت ارز و طلا که جنبه اقتصادی دارند، در رسانههای فارسیزبان خارجی به نوعی جنجال و هیاهو ایجاد کرده...
تجمعات دو روز گذشته در اعتراض به افزایش شدید قیمت ارز و طلا که جنبه اقتصادی داشتند، در رسانههای فارسیزبان خارجی به نوعی جنجال به پا کرده است.
در این راستا، بخشهایی از بازار در روزهای اخیر به دلیل این اعتراضات، تعطیلیهای پراکندهای را تجربه کردند. این اعتراضات که از روز شنبه ۷ دی ماه از چهارسو و پاساژ علاءالدین آغاز شد، روز دوشنبه ۸ دی به مناطق مختلفی از بازار تهران، از جمله شوش، لالهزار و سعدی گسترش یافت.
این تجمعات که ماهیت اقتصادی دارند، در رسانههای خارجی فارسیزبان به نوعی جنجالآفرینی شده است؛ رسانههایی که سالهاست در انتظار ناآرامیها و اعتراضات سراسری در ایران هستند و با هر تجمعی، چه صنفی و چه اقتصادی، به دنبال تحقق رویاهای سیاسی خود هستند. این گزارش به بررسی محتوای رسانههایی مانند «بیبیسی فارسی»، «ایران اینترنشنال»، «ایران وایر»، «من و تو»، «یورونیوز»، «ایندیپندنت فارسی» و … در این زمینه در دو روز گذشته پرداخته است.
استفاده از واژه «اعتصاب» با بار معنایی سیاسی و به معنای اقدامی سازمانیافته، در گزارشهای رسانههای معاند برای توصیف تجمعات اخیر برخی کسبه در بازار به کار گرفته شده است. این رسانهها تجمعات دیروز و امروز را به عنوان «اعتصاب» معرفی کرده و ادعا میکنند که «فراخوان کسبه» برای گسترش آن در حال انجام است.
در عملیات روانی رسانهای، انتخاب واژهها و اصطلاحات به ظاهر ساده، در واقع یکی از قدرتمندترین ابزارها برای شکلدهی به افکار عمومی است. وقتی رسانه به جای واژهای خنثی مانند «تجمع» از واژهای با بار معنایی خاص مانند «اعتصاب» استفاده میکند، در ذهن مخاطب بار ارزشی و احساسی متفاوتی ایجاد میشود. ایران اینترنشنال در توضیح ویدئوهای برخی تجمعات پراکنده که در کانال خود منتشر میکند، به صراحت و تکرار از واژه «اعتصاب» استفاده میکند. به عنوان مثال، در پوشش تجمع اعتراضی محدود در روز یکشنبه مینویسد: «کسبه پاساژ موبایل علاالدین و مجتمع تجاری چارسو نیز در واکنش به افزایش قیمت دلار ضمن بستن مغازههای خود دست به اعتراض زدند و از دیگر کسبه خواستند به اعتصاب بپیوندند.»
در روز دوشنبه نیز نوشت: «کاسبان در خیابان لالهزار تهران هم برای اعتراض به وضعیت بد اقتصادی و آشفتگی بازار ارز مغازهها را بسته و به اعتصاب پیوستند.» این رسانه همچنین با هدف گسترش تجمعات، مدعی «فراخوان اعتصاب» از سوی بازاریان میشود: «گروهی از کاسبان در بازار بزرگ تهران، در اعتراض به وضعیت بد اقتصادی و آشفتگی بازار ارز مغازهها را بسته و دیگر کاسبان را هم به اعتصاب فرامیخوانند.»
با این حال، همه رسانههای خارجی فارسیزبان از این واژه برای پوشش اخبار خود استفاده نمیکنند، هرچند پراکندگی تجمعات را زیر نظر دارند. بیبیسی فارسی در کانال خود مینویسد: ویدئوها و گزارشها از تهران نشان میدهد که در نقاط مختلف شهر کسبه و بازاریان به خیابانها آمدهاند یا مغازهها تعطیل یا نیمهتعطیل هستند. این دومین روز اعتراض به رکوردشکنی قیمت ارز در ایران است. «صدای آمریکا» نیز این اعتراضات را «واکنش صنفی» خوانده و نوشت: این واکنشهای گسترده صنفی در حالی صورت میگیرد که سقوط ارزش ریال در هفتههای اخیر شتاب گرفته و نوسانات لحظهای عملاً امکان معامله و ثبت قیمت را از بازاریان سلب کرده است.
«رادیو زمانه» اما از «به خیابان آمدن مردم» استفاده کرده و نوشت: کسبه تهران بار دیگر در اعتراض به وضعیت وخیم اقتصادی به خیابانها آمدند. این اعتراضها وارد دومین روز خود شد و کسبه بازار تهران در تجمعات خود شعارهای ضدحکومتی سر دادند.
ترفند «تداومسازی» از دیگر تکنیکهای رسانههای معاند برای بزرگ نشان دادن تجمعات محدود در سطح بازار است. رسانههایی مانند من و تو، ایندیپندنت فارسی و ایران اینترنشنال اخبار هرگونه تجمع را در کانال خود بازتاب میدهند. ایران اینترنشنال اخبار لحظه به لحظه از هرگونه تجمع محدود منتشر کرده و هر چند دقیقه یک بار خبر مربوط به آنچه «اعتصاب» میخواند را بهروزرسانی میکند. در لحظه تنظیم این گزارش، اخبار مربوط به «اعتصاب» در ناصرخسرو، امینحضور، لالهزار، شوش، مولوی، خیابان ملت، خیابان سعدی، خیابان جمهوری، بازار تهران، پاساژ علاءالدین، خیابان امیرکبیر و … با استناد به ویدئوهای منتشر شده و غیر واضح خبررسانی میشود که چندان قابل استناد نیستند.
پیوستگی و تکرر در انتشار اخبار مرتبط با یک رویداد، همان تکنیک تداومسازی است؛ تکنیکی که در آن رسانه با کنار هم گذاشتن اخبار پراکنده و اتصال آنها، یک روایت واحد و مداوم میسازد تا مخاطب احساس کند جریان اعتراضی گسترده و پایدار است. در این ارتباط، ایران اینترنشنال بارها در گزارشها و مصاحبههای خود تلاش کرده است رخدادهای دو روز اخیر را به اعتراضات «پراکنده» و «مجمعالجزایری» صنفی طی سالهای اخیر پیوند بزند و در مورد «ظرفیت گسترش جغرافیایی» و «فراگیر شدن» اعتراضات تئوریپردازی کند. یکی از کارشناسان این رسانه توصیه کرده است که مردم باید در شعارهای خود «عامل اصلی مشکلات» را خطاب قرار دهند تا با همافزایی و البته انتخاب «رهبری سیاسی واحد» برای اعتراضات، بتوانند میان اقشار و اصناف مختلف یکپارچگی ایجاد کنند.
در حالی که بسیاری از رسانههای معاند مساله جهش نرخ ارز و مسائل اقتصادی را به عنوان ریشه اصلی اعتراضات بازاریان معرفی میکنند، اما برخی تلاش میکنند این اعتراضات را به مسائل سیاسی گره بزنند. در همین راستا، تمرکز بر شعارها نیز در دستور کار رسانههای معاند قرار دارد. این رسانهها بیش از آنکه شعارهای متمرکز بر مطالبات اقتصادی مردم را بازتاب دهند، بر بازتاب شعارهایی با محتوای سیاسی تمرکز دارند.
ایران اینترنشنال بر همین مبنا استدلال میکند که این اعتراضات تنها ماهیتی اقتصادی ندارد و نشانهای از «انباشت نارضایتی اجتماعی در لایههای مختلف جامعه» است. این رسانه با این استدلال که «تمرکز قدرت و اقتصاد در ایران در دست حکومت است»، ادعا میکند که در چنین شرایطی هرگونه اعتراض معیشتی و صنفی، ماهیتی سیاسی پیدا میکند. در این میان، رسانههایی مانند «ایرانوایر» و «یورونیوز» تلاش میکنند با تواتر اخبار مرتبط با تجمع و «تعطیلی گسترده» بازارها، «رودررویی نیروهای امنیتی با معترضان» را در گزارشهای خود القا کنند و بر آن تمرکز کنند. یورونیوز در این ارتباط نوشت: تصاویر منتشرشده از ایران نشان میدهد که مأموران ضدشورش روز دوشنبه ۸ دیماه با کسبه معترض در تهران درگیر شدهاند. بر اساس این گزارشها، نیروهای امنیتی در خیابان جمهوری تهران و محدوده باغ سپهسالار به سوی معترضان گاز اشکآور شلیک کردهاند.
در این میان رسانههای سلطنتطلب، مانند «من و تو» که از هر فرصتی برای نمایش رویکرد خود و حمایت از اسپانسرهای خود استفاده میکنند، به بازنشر پیام سال گذشته «رضا پهلوی» در مورد دعوت مردم به «اعتصابات و نافرمانیهای مدنی، در کنار اعتراضات خیابانی» برای «به زانو در آوردن» جمهوری اسلامی پرداخته و به این ترتیب، اشتیاق خود برای گسترش دامنه نارضایتیها را به نمایش میگذارند. بازتاب شعارهای سلطنتطلبانه نیز در دستور کار این رسانهها قرار دارد. ایندیپندنت فارسی نوشت: بازاریان و مردم معترض فریاد «بگو جاویدشاه» را سه بار پیدرپی سر میزنند. در پستی دیگر از کانال این رسانه آمده است: بازاریان و مردم معترض شعارهای «این آخرین نبرده، پهلوی برمیگرده» و «جاوید شاه» سر میدهند.