تحلیل «آکسیوس» از علل تغییر موضع ترامپ در برابر ایران

مرکز تحلیلی رافق در گزارشی به تحلیل دلایل متنوعی که منجر به عقب‌نشینی دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، از اقدام ادعایی علیه ایران شد، پرداخته است.

این وبگاه در گزارش خود به عواملی چون هشدارهای متحدان واشنگتن، نگرانی‌ها درباره واکنش ایران و برخی مذاکرات محرمانه اشاره کرده است. به گفته «آکسیوس»، دولت ترامپ با وجود آمادگی‌های نظامی ادعایی برای حمله به ایران، در آخرین ساعات چهارشنبه، به طور ناگهانی از این اقدام منصرف شد.

این وبگاه ادعا می‌کند که این تغییر تصمیم ناشی از فشارهای متحدان منطقه‌ای آمریکا و هشدارهای دریافتی از طریق کانال‌های مخفی مذاکراتی بوده که به توافقی برای کاهش تنش‌ها منجر شد. در صبح چهارشنبه، بسیاری از مقامات ارشد نظامی، سیاسی و دیپلماتیک در واشنگتن و خاورمیانه بر این باور بودند که بمب‌های آمریکایی به زودی تهران را هدف قرار خواهند داد.

دو مقام آمریکایی اعلام کردند که تا بعدازظهر آن روز مشخص شد که دستوری برای حمله صادر نخواهد شد، زیرا آمریکا از این اقدام عقب‌نشینی کرده است. با توجه به کمبود تجهیزات نظامی در منطقه و هشدارهای متحدان آمریکا نظیر اسرائیل و عربستان، نگرانی‌هایی در میان مشاوران ارشد درباره پیامدها و اثربخشی گزینه‌های حمله و مذاکرات محرمانه با ایرانیان وجود داشت که ترامپ را به تصمیم‌گیری برای عدم اقدام واداشت.

این روایت از تصمیم‌گیری‌های ترامپ در ۱۰ روز گذشته بر اساس مصاحبه با چهار مقام آمریکایی، دو مقام اسرائیلی و دو منبع دیگر که از مذاکرات پشت پرده مطلع هستند، تهیه شده است. نهادهای اطلاعاتی واشنگتن در ابتدا ارزیابی کردند که اعتراضات در ایران فاقد انرژی کافی برای تهدید جدی دولت این کشور هستند.

به گفته مقامات آمریکایی، روز جمعه نهم ژانویه (۱۹ دی) معاون رئیس‌جمهور آمریکا، جی دی ونس، ریاست اولین جلسه سطح بالا در کاخ سفید را برای بحث درباره پاسخ نظامی احتمالی ایالات متحده بر عهده داشت. اما در آخر هفته، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، با استیو ویتکاف، نماینده ترامپ، تماس گرفت تا درباره مسیر دیپلماتیک برای کاهش تنش‌ها گفتگو کند. چند روز بعد مشخص شد که این کانال ارتباطی نقش مهمی در تصمیم‌گیری ترامپ ایفا کرد.

«آکسیوس» ادامه داد: عصر روز سه‌شنبه، پس از بازگشت از سخنرانی در دیترویت، ترامپ وارد اتاق وضعیت در کاخ سفید شد تا گزینه‌های نظامی را بررسی کند. در روزهای منتهی به این جلسه، او گزارش‌های اطلاعاتی دریافت کرده و به طور مداوم توسط ونس و روبیو (معاون رئیس‌جمهور و وزیر خارجه آمریکا) در جریان آخرین اطلاعات قرار می‌گرفت. اما این اولین بار بود که او به طور رسمی ریاست جلسه‌ای درباره اعتراضات در ایران را بر عهده داشت.

به ترامپ چندین گزینه نظامی، از جمله حمله به اهداف متعدد دولت ایران در سراسر کشور که از کشتی‌های جنگی و زیردریایی‌های ایالات متحده انجام می‌شد، ارائه شد. ترامپ این گزینه‌ها را محدود کرده و درخواست تکمیل مقدمات را داد. یک مقام آمریکایی گفت که پس از صحبت ترامپ با تیم ارشد خود در روز سه‌شنبه، یک طرح حمله آماده شد، اما جلسه بدون هیچ تصمیم روشنی به پایان رسید.

مقامات آمریکایی اعلام کردند که روز چهارشنبه، انتظار جدی در داخل دولت وجود داشت که ترامپ برای حمله «چراغ سبز» نشان خواهد داد. نیروهای آمریکایی شروع به تخلیه پایگاه هوایی العدید در قطر و پایگاه نیروی دریایی پنجم در بحرین کردند. تهران نیز متوجه شده بود که حمله آمریکا در راه است و اطلاعیه‌ای مبنی بر بستن حریم هوایی خود صادر کرد.

یک مقام آمریکایی گفت: این بیانیه‌ای جعلی یا حیله نبود. توجه‌ها به جلسه مهمی که ترامپ قصد داشت بعدازظهر چهارشنبه با تیم ارشد امنیت ملی خود تشکیل دهد، معطوف شد. اما ساعت‌ها گذشت و هیچ خبری از کاخ سفید نشد. ترامپ تصمیم گرفته بود که دست نگه دارد. یک مقام کاخ سفید گفت: او می‌خواست به نظارت بر اوضاع ادامه دهد. ارتش در موقعیتی بود که می‌توانست به سرعت اقدام کند، اما دستوری صادر نشد.

از سوی دیگر، در تماسی که اوایل روز برقرار شد، بنیامین نتانیاهو خواستار احتیاط شد و به ترامپ گفت که اسرائیل آماده دفاع از خود در برابر انتقام ایران نیست، به ویژه از آنجا که آمریکا توانمندی‌های کافی در منطقه برای کمک به اسرائیل در رهگیری موشک‌ها و پهپادهای ایرانی را ندارد. علاوه بر این، یکی از مشاوران نخست‌وزیر اسرائیل نیز گفت که نتانیاهو احساس می‌کند طرح فعلی آمریکا قوی نیست و مؤثر نخواهد بود.

به گفته یک منبع آگاه، محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان نیز با ترامپ صحبت کرده و نگرانی عمیق خود را درباره عواقب این طرح برای ثبات منطقه ابراز کرد. «آکسیوس» سپس افزود: چندین مقام آمریکایی گفتند که هشدار نتانیاهو و گزارش‌های تیم ترامپ درباره تهدید نیروهای آمریکایی به واسطه انتقام ایران، عوامل مهمی در تصمیم‌گیری ترامپ بوده‌اند. او روز جمعه به خبرنگاران گفت: هیچ‌کس من را متقاعد نکرد. من، خودم را متقاعد کردم.