خشکسالی همچنان ادامه دارد؛ بارشها ۶۱ درصد کمتر از حد نرمال است
سخنگوی صنعت آب در خصوص جبران کمبود بارشهای پاییز با اشاره به بارشهای اخیر اظهار داشت: این مقدار بارش نسبت به کمبود انباشتهای که در پنج سال گذشته به وجود آمده، ناچیز...
سخنگوی صنعت آب در خصوص جبران کمبارشیهای پاییز با بارشهای اخیر اظهار داشت: این میزان بارش نسبت به عقبماندگی انباشتهای که در پنج سال گذشته به وجود آمده، ناچیز است. عیسی بزرگزاده در واکنش به اظهاراتی مبنی بر عبور کشور از خشکسالی تأکید کرد: با وجود بارشهای اخیر، هنوز از خشکسالی عبور نکردهایم. علیرغم اینکه در روزهای اخیر بارشهایی را شاهد بودهایم که احتمالاً در روزهای آینده نیز ادامه خواهد داشت، این به هیچ عنوان به معنای عبور از شرایط خشکسالی نیست.
وی افزود: تا تاریخ بیستویکم آذر، میانگین بارش دریافتی کشور حدود ۲۰ میلیمتر بوده است، در حالی که بر اساس شرایط نرمال باید بیش از ۵۱ میلیمتر بارش دریافت میکردیم. به عبارتی، در مقیاس کشوری حدود ۶۱ درصد عقبماندگی بارشی داریم. در برخی استانها از جمله کرمان، سیستان و بلوچستان و خراسان جنوبی عملاً بارش مؤثری ثبت نشده است.
سخنگوی صنعت آب ادامه داد: لطف الهی شامل حال کشور شده و در چند روز گذشته بارشهایی رخ داده است، اما در استانهایی مانند یزد، خراسان رضوی، خراسان شمالی، تهران، اصفهان، قم، فارس، البرز و قزوین میزان بارشها کم بوده است. به عنوان مثال، در استان تهران تا تاریخ بیستویکم آذر، حدود ۷۶ درصد نسبت به میزان نرمال عقبماندگی وجود دارد؛ بهطوریکه تنها حدود ۱۵ میلیمتر بارش ثبت شده، در حالی که میزان مورد انتظار ۶۲ میلیمتر بوده است. بنابراین، این بارشها در مقایسه با عقبماندگی انباشته و مزمنی که در پنج تا شش سال گذشته ایجاد شده و همچنین شرایط ماههای اخیر که مصرف افزایش یافته، هنوز به عنوان یک اتفاق مهم و تعیینکننده تلقی نمیشود.
وی افزود: امیدواریم طبق پیشبینیها بارشهای مناسبی در آینده رخ دهد، اما نباید این موضوع موجب سوءتفاهم شود. در حال حاضر، در متوسط کشوری حدود ۶۲ درصد و در برخی مناطق مانند تهران حدود ۷۶ درصد عقبماندگی بارشی وجود دارد.
بزرگزاده در ادامه گفت: اگر تمامی سدهای کشور را بهصورت یک مجموعه در نظر بگیریم، ورودی آب از ابتدای سال آبی، یعنی از اول مهر تا بیستویکم آذر، حدود ۲ میلیارد و ۸۹۰ میلیون مترمکعب بوده است، در حالی که این عدد در مدت مشابه سال گذشته ۴ میلیارد و ۵۷۰ میلیون مترمکعب بوده است. این نشاندهنده کاهش حدود ۳۷ درصدی ورودی آب به سدها نسبت به سال گذشته است.
به گفته وی، همچنین حجم مخازن سدها در تاریخ بیستویکم آذر امسال حدود ۱۶ میلیارد و ۶۱۰ میلیون مترمکعب بوده، در حالی که در زمان مشابه سال گذشته این عدد به ۲۲ میلیارد و ۶۷۰ میلیون مترمکعب میرسید؛ یعنی حدود ۲۷ درصد کاهش. بنابراین تأکید میکنم که این شرایط نباید موجب سوءتفاهم شود. ما همچنان به مدیریت مصرف نیاز داریم و باید سناریوی بدبینانه را برای تأمین آب شرب در دستور کار داشته باشیم و مدیریت بهینه مصرف در بخشهای کشاورزی و صنعت نیز باید بهطور جدی دنبال شود.
در پاسخ به این پرسش که وزارت نیرو برای مواجهه با بارشهای شدید و احتمال وقوع سیلاب چه میزان آمادگی دارد، بزرگزاده گفت: مهمترین عامل آمادگی، خود مردم هستند. پیشبینیهای سازمان هواشناسی، مراجع جهانی و وزارت نیرو در دسترس عموم قرار دارد و زمانی که میدانیم در روزهای آینده احتمال بارش در بخشهای وسیعی از کشور وجود دارد، نخستین اقدام، اجتناب از قرارگیری در حاشیه و بستر رودخانهها و پهنههای سیلابی است. شهروندان محترم باید از حضور در مواضع خطر پرهیز کنند.
سخنگوی صنعت آب ادامه داد: تیمهای وزارت نیرو نیز آماده هستند و سدها آمادگی لازم برای کنترل و مهار سیلاب را دارند، اما نگرانی اصلی ما مربوط به آبراههها و مسیرهایی است که سد ندارند یا در بالادست سدها قرار گرفتهاند. در این مناطق، امکان کنترل سیلاب وجود ندارد و طبیعت هرگونه که رقم بخورد، همان رخ خواهد داد. اگر جریان آب از بالادست وارد سد شود، در مخزن سد آرام میگیرد، پیک سیلاب شکسته میشود و سیلاب تا حد زیادی کنترل خواهد شد، اما در مسیرهایی که فاقد سد یا بند هستند، توصیه جدی ما اجتناب از قرارگیری در مواضع خطر است.
وی با اشاره به وضعیت ذخیرهسازی سدها تصریح کرد: بسیاری از مخازن سدهای کشور در ترازهای پایین یا نسبتاً پایین قرار دارند و ظرفیت قابلتوجهی برای آبگیری وجود دارد. البته این موضوع منوط به آن است که جبهههای بارشی در بالادست سدها رخ دهد تا امکان تلهاندازی و کنترل سیلاب فراهم شود. اگر بارش در پاییندست سدها اتفاق بیفتد، طبیعتاً چنین امکانی وجود نخواهد داشت.
او همچنین در مورد تفاوت باران و برف در فرآیند ذخیرهسازی توضیح داد که هر دو در دسته بارش قرار میگیرند. اگر بارش در مناطقی با دمای زیر صفر رخ دهد، بهصورت برف خواهد بود. مزیت برف این است که بهصورت تدریجی ذوب میشود و فرصت میدهد آب بهآرامی وارد سیستم شود، بدون آنکه پیک لحظهای شدید ایجاد کند. از نظر حجم کلی آب، تفاوت زیادی میان باران و برف وجود ندارد، اما از نظر پیک لحظهای جریان، باران میتواند باعث افزایش ناگهانی دبی رودخانه و طغیان آن شود و دشتهای سیلابی اطراف را درگیر کند که این امر مخاطراتی برای مردم و کانونهای جمعیتی اطراف ایجاد میکند. از این منظر، بارش بهصورت برف برای مدیریت خطر سیلاب مطلوبتر است.
بزرگزاده در خصوص این دیدگاه که با ضرب میزان بارش در مساحت یک منطقه میتوان نیاز آبی آن را تأمین کرد، توضیح داد: چنین محاسبهای از نظر فنی صحیح نیست. در استان سیستان و بلوچستان، سدهای متعددی وجود دارد و زیرساختهای ذخیرهسازی آب در این منطقه مناسب است. در سیلابهای دو تا سه سال گذشته، سدهایی مانند کهیر، زیردان، پیشین و سایر سدها عملکرد بسیار مطلوبی داشتند. این منطقه وسیع است، آبراهههای کوچک و بزرگ فراوانی دارد و جبهههای بارشی نیز میتوانند مخاطراتی ایجاد کنند.
وی ادامه داد: اما در مقایسه با کشورهای همسایه در جنوب خلیج فارس یا مناطق شرقی، میزان خسارت در کشور ما کمتر بوده که این امر بهواسطه وجود همین زیرساختهاست. در عین حال، لازم است مردم و حتی برخی کارشناسان توجه داشته باشند که بارش ضربدر مساحت، معادل روانآب قابل بهرهبرداری نیست. تبخیر، تعرق و نفوذ از عوامل مهمی هستند که در تمام دنیا ضریب بالایی دارند. در محاسبات هیدرولوژیک، ضریبی به نام ضریب روان وجود دارد که این عوامل را در نظر میگیرد و بدون توجه به آن، نمیتوان برآورد دقیقی از منابع آب قابل استحصال ارائه داد.