کاهش مصرف برق با توقف فعالیت ماینرها در ۱۹ دی

به گزارش مرکز تحلیلی رافق، بررسی‌های کارشناسی حاکی از آن است که خاموشی گسترده ماینرهای غیرمجاز در تاریخ ۱۹ دی ۱۴۰۴، به کاهش حداقل ۱۳۰۰ مگاواتی بار پایه شبکه برق کشور منجر شده و تأثیر قابل‌توجهی بر اقتصاد جهانی رمزارزها داشته است.

با قطع گسترده اینترنت و خاموشی ماینرهای غیرمجاز، حداقل ۱۳۰۰ مگاوات از بار پایه شبکه برق کاهش یافته است؛ رقمی که می‌تواند تأمین‌کننده برق یک شهر متوسط ایرانی باشد. اما این رویداد تأثیرات فراتر از مرزهای ایران داشت؛ هش‌ریت جهانی استخراج بیت‌کوین در همان روز از ۴۵۰ به ۴۰۶ اگزاهش کاهش یافت که نشان‌دهنده ناپدید شدن حدود ۱۰ درصد از قدرت محاسباتی شبکه جهانی است. این افت تاریخی نشان می‌دهد که ایران با سهم حدود ۵ درصدی در استخراج جهانی، نه‌تنها یک بازیگر حاشیه‌ای، بلکه یک «قدرت ماینینگی» مؤثر در معادلات انرژی-رمززارز جهانی است.

آمارهای رسمی نشان می‌دهد که حداقل ۷۰۰ تا ۸۰۰ هزار دستگاه ماینر غیرمجاز در ۷۰ تا ۸۰ هزار مزرعه بزرگ و کوچک زیرزمینی در ایران فعال هستند. توان لحظه‌ای این شبکه زیرزمینی بین ۲۰۰۰ تا ۲۴۰۰ مگاوات برآورد می‌شود که نزدیک به ظرفیت تولید دو نیروگاه اتمی بوشهر است. اما واقعیت تلخ‌تر این است که حدود ۲۵ درصد از استخراج‌ها حتی پس از کنتور نیز انجام می‌شود؛ این امر با مقایسه داده‌های فیدرهای اصلی و کنتورهای هوشمند مشخص می‌شود. به این ترتیب، بخشی از صنعت ماینینگ ایران در سایه و پشت ابزارهای اندازه‌گیری رسمی پنهان شده است.

چالش بزرگ عدم امکان ردیابی کامل دستگاه‌های قدیمی و پرمصرف است؛ بسیاری از ماینرهای غیرمجاز نسل‌های اولیه هستند که به دلیل نداشتن سابقه ثبت یا خرید غیرقانونی، شناسایی نمی‌شوند. شواهد نشان می‌دهد که برخی مزرعه‌ها از گاز یا گازوئیل به جای برق شبکه استفاده می‌کنند که ردیابی آنها را دشوارتر می‌کند. همچنین، اتصال برخی ماینرها به اینترنت ماهواره‌ای استارلینک، امکان نظارت مبتنی بر قطع اینترنت را بی‌اثر می‌سازد.

هر بیت‌کوین استخراج‌شده در ایران به طور متوسط ۱۳۰۰ مگاوات‌ساعت انرژی در سال مصرف می‌کند. اما با احتساب بار خنک‌کننده مزارع، این عدد به ۲۰ میلیارد کیلووات‌ساعت در سال می‌رسد که معادل ۵ درصد کل انرژی کشور و برابر با ۱۳.۷ میلیون لیتر گازوئیل در هر شبانه‌روز است. این ارقام نشان می‌دهد که ماینینگ نه یک فعالیت حاشیه‌ای، بلکه یک «صنعت انرژی‌خو» با تأثیر مستقیم بر امنیت ملی و اقتصاد انرژی ایران است.

خاموشی اینترنت در جنگ اخیر نیز آزمایشگاه طبیعی دیگری بود که نقش ایران را در شبکه جهانی رمزارزها روشن کرد. در آن زمان، با خارج شدن ماینرهای ایران از مدار جهانی، سختی شبکه بیت‌کوین کاهش یافت و سود ماینرهای دیگر کشورها افزایش یافت. پس از وصل اینترنت، هجوم مجدد ماینرهای ایرانی موجب ایجاد پیک هش‌ریت و افزایش دوباره سختی شبکه شد. این پدیده نشان داد که ایران یک شوک‌دهنده مؤثر در بازار جهانی ماینینگ است.

اگرچه اقدام قطعی و خاموشی گسترده اینترنت در ۱۹ دی تأثیر بسزایی در کاهش بار شبکه برق داشت، اما قطعاً راه‌حل پایدار نیست. تحلیلگران بر این باورند که تا زمانی که ماینینگ از حالت زیرزمینی خارج نشود و ساماندهی قانونی و فناورانه نشود، چرخه نظارت-فرار-اتلاف انرژی ادامه خواهد یافت. با این حال، با ایجاد بستر شفاف، جذب سرمایه‌های رسمی و استفاده از انرژی مازاد، می‌توان این صنعت را از تهدید به فرصت تبدیل کرد. ۱۹ دی تنها یک روز نبود؛ بلکه یک آزمایش فشار برای شبکه برق کشور و پیامی به جهان بود؛ ایران اگرچه تحت تحریم است، اما در نقشه ماینینگ جهانی یک «قطب پنهان» به شمار می‌آید. خاموش کردن ماینرها شبکه برق را نجات داد، اما روشن کردن چراغ ساماندهی قانونی می‌تواند هم انرژی را حفظ کند و هم ارزش‌آفرینی کند.